Login

Δεν έχετε εγγραφεί ακόμα;

Ξεχάσατε το λογαριασμό σας;

Print
Δημοσιεύτηκε: 14/02/2012

Πώς ξέρουμε τι αισθάνονται τα παιδιά;

Καθώς ζω με το χρόνο που η ιατρική επιστήμη επιτρέπει στους ανθρώπους να δανείζονται στην εποχή μας, ρωτάω και ξαναρωτάω τον εαυτό μου: άραγε, στο χρόνο που μου μένει, να γράψω ποίηση; Ή ένα μυθιστόρημα; Ή τα πράγματα που ήθελα να βάλω σε άλλα βιβλία, αλλά ήταν πολύ τρομακτικά; Πράγματα για τα οποία δεν πρέπει κανείς να μιλάει; Τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που εγώ θέλω να μιλήσω, για την αλήθεια σχετικά με τα παιδιά – πράγμα που κάνει την αλήθεια να φαίνεται λιγάκι τρεμάμενη και ευάλωτη.

Με τη μορφή μυθιστορήματος, τα πάντα γίνονται αποδεκτά στις μέρες μας, αλλά όχι και με τη μορφή της αλήθειας, όταν η αλήθεια περιέχει ένα σοκ για τις σκέψεις ενός παιδιού. Ένα παιδί πρέπει να κρύβει παθητικά μέσα του τα τερατώδη πράγματα, τις παράλογες, γιγαντιαίες φαντασιώσεις, τις επιθυμίες που μοιάζουν τρελές αλλά είναι τόσο ζωηρές. Από φόβο ότι θα το κοροϊδέψουν, πρέπει να κρύβει μέσα του αυτά τα πράγματα. Από φόβο ότι θα αντιμετωπίσει τη γεμάτη κατάπληξη αποδοκιμασία των μεγάλων.

Συμπάσχω ιδιαίτερα με τους γονείς που αισθάνονται ότι ξέρουν πολύ λίγα, που φοβούνται  ότι δεν μπορούν να κάνουν ό,τι χρειάζεται και ό,τι θέλουν να κάνουν για τα παιδιά τους. «Είναι πάντα δύσκολο με τα δικά σου παιδιά». Οι γονείς είναι πρόθυμοι και διψούν να μάθουν. Αλλά για υπερβολικά πολύ καιρό τους έκαναν να αισθάνονται ανίκανοι να χειριστούν αυτήν ακριβώς τη γνώση που δικαιούνται να έχουν. Οι γονείς τα έχουν χαμένα. Ανησυχούν για την αυστηρότητά τους (έχουν λεχθεί τόσο πολλά για την «ελευθερία»). Ανησυχούν για το σεξ στα παιδιά τους (τόσα κυκλοφορούν για την ελευθερία και στον τομέα αυτό επίσης), τον αυνανισμό, την εγκληματικότητα, την εχθρότητα και την επιθετικότητα, πάνω απ’ όλα.

Ανησυχούν για το αν είναι καλοί γονείς, αν αγαπούν. Αμφιβάλλουν γι’ αυτό όταν αισθάνονται τα σπέρματα της επιθετικότητας απέναντι στα παιδιά τους που οι περισσότεροι γονείς αισθάνονται μερικές φορές. Ανησυχούν για το αν τα παιδιά τους τους αγαπούν αρκετά. Και αμφιβάλλουν για την αγάπη αυτή όταν ένα παιδί εκφράζει με ειλικρίνεια την εχθρότητα που κρύβει μέσα του. Δεν καταφέρνουν να συνειδητοποιήσουν ότι τουλάχιστον μερικές από τις στενοχώριες των παιδιών δεν είναι ρεαλιστικές: είναι απλά το αποτέλεσμα της μη πραγματοποίησης των φανταστικών επιθυμιών τους.

Δεν θα έπρεπε να είναι αναγκασμένα τα παιδιά να θάβουν συναισθήματα και φαντασιώσεις που προκαλούν προβλήματα όταν δε βγαίνουν στην επιφάνεια. Θα έπρεπε να τους προσφέρουμε την ειλικρινή προσοχή μας, να τα ακούμε περισσότερο, να τα καταλαβαίνουμε, να προσεγγίζουμε με ηρεμία τα συναισθήματα των παιδιών μας.

Όλοι οι άνθρωποι που έχουν παιδιά μπορούν να δοθούν σ’ αυτό: γονείς και δάσκαλοι που φροντίζουν τα περισσότερα από τα παιδιά μας τα χρόνια της ανάπτυξης, γιατροί και κληρικοί, άνθρωποι σε πολλά επαγγέλματα. Επειδή είναι άνθρωποι και κάποτε υπήρξαν και οι ίδιοι παιδιά, έχουν μέσα τους την ικανότητα να καταλάβουν τα συναισθήματα των παιδιών.

Όλοι μας μπορούμε να καταλάβουμε. Όλοι μπορούμε να ακούσουμε και να κατανοήσουμε.

Αλλά πρώτα, το κερί της άγνοιας πρέπει να αφαιρεθεί από τα αυτιά μας. Πρέπει να βγούμε από το καταφύγιο της ενήλικης άμυνάς μας απέναντι στις απρέπειες ενός παιδιού, στις βαναυσότητές του, στις πρωτόγονες τάσεις του – και να ανακαλύψουμε πώς να κάνουμε ειρήνη. Μπορούμε να μην προσβαλλόμαστε τόσο από το άγουρο εσωτερικό υλικό των παιδικών συναισθημάτων, μπορούμε να γίνουμε λιγότερο σκεπτικιστές απέναντι στην παρουσία τους, αν μας δοθεί η ευκαιρία.

Αυτό είναι ένα όνειρο για το μέλλον, αλλά όχι πολύ μακρινό. Μερικοί από μας έχουν ήδη ανοίξει τις πύλες που οδηγούν στην κατανόηση. Μερικοί έχουν ήδη αρχίσει να δείχνουν στα παιδιά πως αυτό που έχουν στο μυαλό τους μπορεί να γίνει αποδεκτό έτσι ώστε να τους προκαλεί μικρότερη σύγχυση και ανησυχία, έτσι ώστε τα φυσιολογικά προβλήματα της παιδικής ηλικίας να παραμείνουν φυσιολογικά, έτσι ώστε μεγάλο μέρος απ’ αυτό που γεννάει τη δυστυχία, την αναστάτωση και εμποδίζει τη δημιουργικότητα, να εμποδιστεί πριν οι ρίζες του απλωθούν.

Τι μπορώ να κάνω; Τι αισθάνομαι ότι είναι ο «προορισμός» μου να κάνω στο χρόνο που μου μένει; Εκείνο που αισθάνομαι να με εκφράζει περισσότερο είναι να ανατρέξω στις εμπειρίες που είχα σαν θεραπεύτρια…ένα είδος ανεπίσημης συζήτησης με γονείς και δασκάλους, άλλους θεραπευτές και ανθρώπους σε άλλα επαγγέλματα που ενδιαφέρονται για τα παιδιά – μια συζήτηση για το τι αισθάνονται και τι σκέφτονται τα παιδιά, και για εκείνα τα πράγματα για τα οποία δε μιλούν συνήθως αλλά θέλουν απεγνωσμένα να μας κάνουν να τα καταλάβουμε. Μια συζήτηση και για μας, επίσης και τις ενήλικες αντιδράσεις μας και τα πράγματα που μας εμποδίζουν να δείξουμε κατανόηση και τι μπορούμε ίσως να κάνουμε για να ανοίξουμε τις καρδιές μας.
 

Έχουμε φτάσει στην εποχή
των αστροναυτών…των πυραύλων…των ανθρώπων με τις μηχανές
που χειρίζονται με σιγουριά
Στις άκρες των δαχτύλων τους το μήνυμα του θανάτου.
Κι ωστόσο –
σαν άντρας και γυναίκα,
σαν πατέρες, μητέρες, άνθρωποι με παιδιά –
τα έχουμε χαμένα.
Από τους τόπους της σιωπής στους οποίους είμαστε κλεισμένοι ρωτάμε:
Τι να κάνουμε για τα συναισθήματα που μας κρατάνε χωρισμένους;
Άγχος. Θυμός.
Θυμός που φτάσαμε σ’ αυτό το στενό πέρασμα.
 

Έχουμε φτάσει στην εποχή
της επιστήμης…των υπολογιστών…
κι ωστόσο σαν άντρας και γυναίκα,
ψάχνουμε ακόμα
για τρόπους για να πούμε με εμπιστοσύνη,
«σου δίνω τον εαυτό μου
χωρίς το φόβο ότι θα χάσω τον εαυτό μου».
 

Έχουμε φτάσει στην εποχή αυτή
αβέβαιοι για τους δρόμους που οδηγούν
στο να αγαπάμε τα παιδιά μας
με ζεστασιά που να διαρκεί
τις εποχές που η ζεστασιά έχει μείνει πίσω.
Έχουμε φτάσει στο τώρα-
γνωρίζοντας επιτέλους ότι πρέπει
να βρούμε μέσα στο μήνυμα από άνθρωπο σε άνθρωπο
ένα πιο σίγουρο, τρυφερό άγγιγμα.

 
Υπάρχουν τόσα πράγματα που ένα παιδί σκέφτεται και αισθάνεται και δεν τολμάει να μιλήσει γι’ αυτά, που κρατάει μέσα του. Αν τολμήσει έστω και να αφήσει ένα απ’ αυτά να ξεπροβάλλει διακριτικά από την τρύπα του, εισπράττει το επιτιμητικό βλέμμα μας, τη φρίκη μας, την αγανάκτησή μας ή την αίσθηση ότι διασκεδάζουμε μαζί του. Όχι την προσοχή που αξίζει σε κάποιον που έχει προβλήματα.
Τα παιδιά θέλουν να τα ακούμε και να τα προσέχουμε.
Γιατί δεν το κάνουμε;
Πολύ λίγος χρόνος;
Πολλές δουλειές;
 

Αυτό που αισθάνονται δεν θα έπρεπε να λέγεται, δεν ταιριάζει να ακούγεται. Το μικρό θηρίο μέσα τους θα έπρεπε να μένει αόρατο.
Αλλά ίσως, για να είμαστε ειλικρινείς: Φοβόμαστε.
Ο φόβος των συναισθημάτων μας – και των παιδιών μας σαν μια ηχώ των πιθανών δικών μας συναισθημάτων – μας εμποδίζει να κάνουμε ακριβώς εκείνα τα πράγματα που περισσότερο θέλουμε.
Πώς ξέρουμε τι αισθάνονται τα παιδιά;
 

Ο θεραπευτής των παιδιών ακούει τον παλμό της καρδιάς τους…
 

(απόσπασμα από μία παρουσίαση περίπτωσης της Dorothy W. Baruch, κλινικής ψυχολόγου, στο Clark Moustakas (1966), Παιδιά που ανακαλύπτουν τον εαυτό τους, εκδ. Δίοδος, Αθήνα 1994)