Login

Δεν έχετε εγγραφεί ακόμα;

Ξεχάσατε το λογαριασμό σας;

Print
Δημοσιεύτηκε: 14/02/2012

Από τα ναρκωτικά στη σκηνή της ζωής

Φοράει το προσωπείο της Ερινύας. Αφήνει άναρθρες κραυγές, καθώς ακολουθεί τον Χορό στην σκηνή των «Ευμενίδων». «Ξέρεις πόσες φορές το ουρλιαχτό του πόνου μου βυθιζόταν στη σιωπή; Είναι η πρώτη φορά που ακούγεται η κραυγή μου». Ο Κώστας ανήκει στην θεατρική ομάδα του προγράμματος απεξάρτησης του «18 άνω». Κάθε πρόβα στο έργο του Αισχύλου τού υπενθυμίζει ότι από θεατής της ζωής γίνεται πρωταγωνιστής της. Οτι μετά το σκοτάδι των ουσιών ακολουθεί ο εξαγνισμός της απεξάρτησης. Κι ότι όπως η Αθήνα του Ορέστη, έτσι κι η δική του Αθήνα τον δέχεται ξανά στους κόλπους της.

«Επιλέξαμε αυτό το έργο γιατί διαπραγματεύεται την ενοχή. Κάθε θεραπευόμενος θέλει να απαλλαγεί από το βάρος παλιών συμπεριφορών που τον ακολουθούν», εξηγεί ο ηθοποιός και δραματοθεραπευτής, Παναγιώτης Ζαγανιάρης, παραπέμπoντας στο κείμενο της τραγωδίας. Εκεί όπου ο μητροκτόνος Ορέστης αθωώνεται από το δικαστήριο των επίλεκτων και οι εκδικητικές Ερινύες μετατρέπονται σε πνεύματα συγχώρεσης, τις Ευμενίδες. Προκειμένου να αναμετρηθούν με τους προσωπικούς τους δαίμονες, τα παιδιά της ομάδας επιλέγουν – ασυνείδητα τις περισσότερες φορές - ρόλους με τους οποίους ταυτίζονται. «Θυμάμαι την εξομολόγηση ενός νεαρού. Ενιωθε μητροκτόνος στην καρδιά και στο μυαλό, πιστεύοντας για χρόνια ότι η μητέρα του ευθυνόταν για το θάνατο του πατέρα του. Ζητούσε συγχώρεση σαν τον Ορέστη», αναφέρει ο κ. Ζαγανιάρης.

Τα λόγια του Λευτέρη, της Κατερίνας, του Μπάμπη, της Ντορίνας, του Παναγιώτη περιγράφουν την ίδια αίσθηση κάθαρσης που διαδέχεται την πρόβα. Μιλούν για τον φόβο της έκθεσης που έχει αμβλυνθεί, την επαφή με τα συναισθήματά τους που η χρήση είχε «παγώσει», τη διάθεση για επικοινωνία με τους ανθρώπους γύρω τους.«Καθαρός» εδώ και 360 ημέρες ο Χρήστος ομολογεί, «ξεπερνάω τα βιώματά μου μέσα από το θεατρικό. Ξέρω τι σημαίνει κατακραυγή, στίγμα, ξέρω και τι σημαίνει λύτρωση. Γιατί όσα έχω βιώσει τον τελευταίο χρόνο, όσα έχω καταλάβει για τον εαυτό μου και για τους άλλους δεν τα έχω βιώσει σ’ όλη μου τη ζωή». Η προετοιμασία συνεχίζεται με γοργούς ρυθμούς καθώς η αυλαία της παράστασης θα ανοίξει ειδικά για τον εορτασμό των είκοσι χρόνων του «18 άνω», περίπου στα μέσα Δεκεμβρίου. Μέχρι τότε, η τραγωδία του Αισχύλου θα δίνει καινούργιες αφορμές για τον Βαγγέλη να συνειδητοποιεί ότι «οι Ερινύες του έγιναν Ευμενίδες», για τον Δήμο να φωνάξει πως «ξύπνησε από το θάνατό του». Οπως επισημαίνει ο κ. Ζαγανιάρης «το θέατρο για εμάς είναι ένα όχημα. Δεν έχουμε στόχο να ανεβάσουμε μια άρτια παράσταση, όσο να οδηγήσουμε αυτά τα παιδιά στην εσωτερική δικαιοσύνη».

Στο έργο ενός μεταγενέστερου συγγραφέα, του Ιάκωβου Καμπανέλλη, μια άλλη θεατρική ομάδα αναζητεί την αλήθεια της. Στην «Αυλή των θαυμάτων», στα πρόσωπα μιας χούφτας άνθρωπων που - υπό την απειλή ενός εκσκαφέα – καλούνται να αλλάξουν ζωή, τα μέλη της ομάδας επανένταξης του κέντρου «Εν δράσει» αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους. Καθώς η Μαρία μεταμορφώνεται στη φαντασμένη «Αννετώ», η Παυλίνα στην μπριόζα «Μαρία», ο Στέφανος στο θυμόσοφο «Ιορδάνη» - σε φιγούρες μιας λαϊκής γειτονιάς της μεταπολεμικής Αθήνας – διαπιστώνουν πως διηγούνται τη δική τους ιστορία. «Τόσο οι ήρωες του Καμπανέλλη όσο και τα παιδιά της ομάδας διεκδικούν ένα καλύτερο μέλλον, την ελπίδα του αύριο. Για τους πρώτους αιτία είναι η κατεδάφιση του σπιτιού τους, για τους δεύτερους, της ζωής τους», εξηγεί η σκηνοθέτιδα της παράστασης, Αθηνά Μαραβέγια.
Η κοινωνία της αυλής συμβολίζει την κοινωνία της κοινότητας. «Η θεατρική πράξη είναι ένα σπουδαίο εργαλείο για τα παιδιά. Τα βοηθάει να αποδεχθούν τον εαυτό τους, αλλά και να επιλέξουν το μετά. Το θέατρο καθαρίζει τον ορίζοντά τους», λέει η Ηώ Αναστασάκη, θεραπεύτρια στη μονάδα επανένταξης. Στο κατώφλι της νέας αρχής, ο Χάλετ αντλεί δύναμη από τη συμμετοχή του στο θεατρικό. Εχει μικρό ρόλο, αλλά μεγάλη χαρά, λέει χαρακτηριστικά. «Μετά από 15 χρόνια στις ουσίες, η ιδέα και μόνο να σταθώ μπροστά σε κοινό με τρομοκρατούσε. Φάνταζε ως κάτι παραμυθένιο στο μυαλό μου. Τώρα, μπορώ να εκφράζομαι πιο ελεύθερα».

Πνοή στην προσπάθεια της ομάδας δίνει η εμπλοκή του Κώστα Καζάκου στο ανέβασμα της παράστασης. «Η αυλή των θαυμάτων» θα παιχτεί στη σκηνή του θέατρου «Τζένη Καρέζη» στα τέλη Δεκεμβρίου και μέρος των εσόδων θα διατεθεί στο ομώνυμο «Ιδρυμα Πόνου» για καρκινοπαθείς. «Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν να διαχωρίσουν τις έννοιες “χρήστης” και “πρώην χρήστης”. Ως τέτοιοι έχουμε την ανάγκη να δείξουμε πως δεν είμαστε εγκληματίες.
Απεναντίας, μπορούμε να προσφέρουμε στους συνανθρώπους μας», τονίζει η Παυλίνα. Η πρόβα της πρώτης και δεύτερης πράξης ολοκληρώνεται. Την ώρα που η αυτοσχέδια σκηνή αδειάζει, η Μαρία παρατηρεί: «Ολοι όσοι βλέπεις, κάποτε χλευάζαμε τη ζωή. Τώρα την υπηρετούμε με στρατιωτική πειθαρχία. Οπως ο ηθοποιός το θέατρο».

Με σατιρική διάθεση

«Είμαι η Στέλλα και είμαι δημοσιογράφος». Ακούγοντας είκοσι ανθρώπους να ξεδιπλώνουν εν συντομία την οδυνηρή πορεία τους μέσα στη χρήση, οι προσωπικές συστάσεις μοιάζουν, τουλάχιστον, ανιαρές. Το δύσκολο ταξίδι της επιστροφής στην πραγματική ζωή για την Μπέτυ, την Αναστασία, τον Πέτρο, τον Δημήτρη, τον Κώστα, την Αννα Μαρία, τον Σπύρο, έχει μόλις ξεκινήσει, καθώς συμμετέχουν στην πρώτη φάση του κλειστού προγράμματος απεξάρτησης του «Εν δράσει».
Την ατμόσφαιρα της προσπάθειάς τους επέλεξαν να αποτυπώσουν, με σατιρική διάθεση, όταν στα χέρια τους έπεσε το θεατρικό έργο του Αρκά «Εχθροί εξ αίματος». Το έργο παρουσιάστικε πριν από δύο μέρες στην ολομέλεια του θεραπευτικού προσωπικού του «Εν δράσει». Είναι η ιστορία ενός αλκοολικού που πέφτει σε κώμα και της σύγκρουσης που ξεσπά ανάμεσα στα… ζωτικά του όργανα για το αν θα πρέπει να μεταμοσχευθούν σε άλλο σώμα ή θα τον βοηθήσουν να ζήσει. «Αυτό το σώμα είμαστε εμείς. Καθένας μας κι ένα όργανο, μια διαφορετική φωνή, που παρά τις διαφωνίες τους θα δώσουν τη λύση μέσα από την αντίδραση στην εξάρτηση. Μέσα από τη ζωή», διαπιστώνει ο Γιάννης, το «παχύ έντερο» του Αρκά.
Εκτός από πρωταγωνιστές της παράστασης τα παιδιά είναι ενδυματολόγοι και σκηνογράφοι της. «Ολα περνούν από τα χέρια μας. Είναι πηγή χαράς και έκφρασης για εμάς», σχολιάζει ο Σταύρος.

Δραματοθεραπεία

«Κι αν σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές, είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα και η φρίκη δεν κουβεντιάζεται, γιατί είναι ζωντανή γιατί είναι αμίλητη και προχωράει»

Στο τετράστιχο από τον «Τελευταίο σταθμό» ο Γιώργος Σεφέρης συνοψίζει (άθελά του) την αξία του θεάτρου ως θεραπευτικού μέσου.Η δραματοθεραπεία έλκει τις ρίζες της από το αρχαίο θέατρο και τις τελετουργίες που συνδέονται με την ψυχική και τη σωματική υγεία. Τα πρώτα δραματοθεραπευτικά κέντρα, τα Ασκληπιεία, ιδρύθηκαν στην αρχαία Ελλάδα, όπου ο θεραπευόμενος –μεταξύ άλλων– καλούνταν να διευρύνει τα όρια των εμπειριών του μέσα από τη θεατρική τέχνη. Τρεις χιλιετίες μετά το θέατρο χρησιμοποιείται ως όπλο για την ανακάλυψη τρόπων ώστε να αντιμετωπίσει κανείς δύσκολες καταστάσεις. Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 η μονάδα του «18 Ανω» εισάγει για πρώτη φορά τη δραματοθεραπεία στις μονάδες απεξάρτησης, υπό την ευθύνη του ψυχίατρου Στέλιου Κρασανάκη. Τα ενθαρρυντικά συμπεράσματα οδηγούν στην άμεση εφαρμογή της και στις ψυχιατρικές δομές. Τα προγράμματα δραματοθεραπείας διαδίδονται σταδιακά στον τομέα των τοξικοεξαρτήσεων, για να διανύσουν μια επιτυχημένη πορεία που μετράει δύο δεκαετίες. Οπως επισημαίνει η ψυχίατρος και επιστημονική υπεύθυνη του «18 Ανω» κ. Κατερίνα Μάτσα, «η τότε εκτίμησή μας για τη σημασία αυτής της δράσης σήμερα επιβεβαιώνεται καθημερινά. Ο εξαρτημένος, ο μοναχικός, κλαίει, γελάει, μοιράζεται, επικοινωνεί? στοιχεία βασικά στη θεραπευτική διαδικασία».

Ο πρώην χρήστης μεγαλώνει το φάσμα των συναισθηματικών και κοινωνικών ρόλων που διαδραματίζει στη ζωή του και «αυτοπραγματώνεται μέσα από υγιείς δραστηριότητες, όχι από τις ουσίες» επισημαίνει η ψυχοδραματίστρια κ. Λίνα Βελέντζα. Στη διαδικασία επανένταξης η παρέμβαση του θέατρου είναι καταλυτική. Η δραματοθεραπεύτρια κ. Αταλάντη Απέργη εξηγεί: «Το ανέβασμα μιας παράστασης δημιουργεί το συναίσθημα του ανήκειν σε μια ομάδα. Οι θεραπευόμενοι χτίζουν δεσμούς εμπιστοσύνης, ξεφεύγουν από καταστάσεις αποκλεισμού, άρα κοινωνικοποιούνται».



ΧΑΡΑΜΗ ΣΤΕΛΛΑ

Ελεύθερος Τύπος

Πέμπτη, 15.11.07